مرکز مطالعات کشورهای وارث تمدن ایرانی

حق تیغ:
به تماشا نشستن مجازات اعدام همواره مورد توجه ایرانیان بوده و از زمانی که دوربین عکاسی اختراع شد و به ایران آمد، این نکته به وضوح قابل مشاهده است. در عهد قاجار دوربین به ایران آمد و از آن زمان تاکنون انواع مجازات ها و تنبیه ها از فلک کردن تا گردن زدن در تاریخ عکاسی نقش بسته است.

اعدام در زمان قاجار آیین خاصی داشت و احکام در تهران در میدان اعدام و در حضور پررنگ مردم به انجام می رسید. مراسم با خوراندن خوراک سلطانی که معمولآ چلو کباب بود آغاز می شد و در ادامه از مجرم خواسته می شد که وصیت کند و قبل از گردن زدن یا حلقه آویز شدن مجرم به او چپق یا سیگار می دادند تا آخرین پک زندگی خود را هم بزند و در نهایت حکم جاری و برای مدت طولانی جسد مجرم میان زمین و آسمان یا حتی از پا آویزان می مانده تا عبرت سایرن باشد. اما از عجیب ترین رسوماتی که در اعدام های قاجار و تا قبل از انقلاب مشروطه در ایران رواج داشت جمع آوری حق تیغ بود. حق تیغ مبلغی بود که مجرم باید از مردم کوچه و بازار و کسانی که برای تماشای اعدام می آمدند گدایی می کرد و به میرغضب خود (مامور اجرای حکم) می پرداخت. این رسم بعد از مشروطه برداشته شد و دستمزد میرغضبان توسط دولت تامین می شد تا اندکی حقوق مجرم نیز به رسمیت شناخته شود. آنتوان خان سوروگین که به فرهنگ و آداب سنن ایران تسلط خوبی داشت، توانست بخشی از نحوه برخورد با مجرمین را برای تاریخ ما به یادگار بگذارد. فلک کردن، به غل و زنجیر کشیدن، سنگ سار، دفن کردن مجرم تا گردن در خاک، اعدام با طناب دار، به توپ بستن تنها بخشی از روش های خلاقانه ای است! که در حافظه تاریخ ما باقی مانده است. از مهمترین عکس های اعدام که از آنتوان خان به یادگار مانده می توان به اعدام میرزا رضا کرمانی ضارب ناصرالدین شاه اشاره کرد.